The Lunatics without Layla / Leyla’sız Mecnunlar


'Leyla'sız Mecnun' I, painting by Işıl S. Gönen

‘Leyla’sız Mecnun’ I, painting by Işıl S. Gönen

[Türkçe metin için yorum bölümüne bkz.]


As we had agreed, we met again towards evening the next day. The Mirror placed his coffee pot on the alcohol burner, and we were soon chatting and drinking our coffee…

Today’s dream began where it had been interrupted the day before. I had fainted, and immediately afterwards Banu had sighted deeply and also fainted. They had taken her to her palace and me to my residence. When I came to myself the soothsayer was standing over me, gazing into my face. I decided that if I could not answer the questions I would commit suicide.

I went over the question with the soothsayer and asked him how we could possibly answer them. He said: ‘My son, only those who love in the Valley of Madness know the answers to these questions’.

‘All right, then, where is this valley?’


‘I don’t understand’.

‘There is no absolute place called the ‘Valley of Madness’. In this world, the Valley of Madness is everywhere.’

‘Well, how do we find such a place?’

‘Nothing is easier. We will make the necessary preparations and set out tomorrow.’

The next day, our journey began. We searched through numerous towns and cities for three months but were unable to find a place that resembled the Valley of Madness. I began to be discouraged.

At last we arrived at the outskirts of a very great city, but as it was late the gates of the citadel were already closed. We pitched our tent near the cemetery adjacent to the city walls and fatigued by travel, soon fell asleep. I awoke quite early. By the time the soothsayer and I were drinking our coffee, dawn had broken. Just then, from the cemetery we heard laughter.

The soothsayer spoke, ‘There are two spaces less places which are the aim. One is the Valley of Astonishment; the other is the Valley of Madness!’ He smiled as he continued. ‘My son, here we have found the Valley of Madness. Stand up, let’s go visit its inhabitants.’

We went into the cemetery. Seven people were seated in a circle atop one grave. One of them, who seemed to be stirred by the laughter and a poem which had just been recited, asked: ‘What is it? Is it the call to prayer?’

The soothsayer explained to me that this was one of the ‘Astonished ones’.

Another one of them replied to the first: ‘No hasty assumptions or doubt can enter our territory. Neither knowledge, nor intellect, nor sciences exist.’

When another heard this, he replied: ‘Is the imam reciting the Quranic chapter on the unbelievers, Surah Kafirun?’

Another said: ‘I guess the nightingale is singing’.

Yet another, ‘What did you say? Has the coffee pot boiled over?’

And another, ‘It must be the sound of waves’.

The last one spoke, ‘I think the halva seller is calling. Let’s buy some. In every state Ferihun makes himself a pleasure; he has written the sign of Kulli Hizbin upon his seal.’

One began to shout: ‘Neither this nor that!’

They all fell silent. The soothsayer and I approached one of them and in a respectful manner attempted to kiss his hand. He laughed and said: ‘If you wish to kiss someone, go and kiss Hacer-i Esved, the black stone of the Kaaba. In order to kiss nothingness, no reputation is necessary. Can the soul ever be embraced with finite words? To kiss the lip of the heart, the soul is necessary.’

We approached another one, but soon as I said, ‘O sage of knowledge, our petitions…’, he burst into laughter and said: ‘For naming the blind ‘wise’, the seer was called ‘crazy’. Science has validated so many myths; yet his science and wisdom were called ‘imaginary’.

We tried to approach a third person, explaining the reason for our visit and why we wished his help. All the while I was asking for his help, he remained still, like the others, but as soon as I stopped speaking and waited for his answer, he began: ‘Is it raining? So! There is one who wants, one who does not want. There is one who wants and does not want; there is also one who neither wants nor does not want. And what does ‘is’ mean?’

We could see that we would not be able to communicate with them and so we moved over into a corner where the soothsayer said: ‘Let’s be patient and watch.’

After a while one of them approached us, and I thought, ‘Well, now we will be able to speak.’, and I went to speak to meet him.

‘Welcome, master’, I said.

‘Oh, I could not come well.’ He said.

‘My master, your name?’ I asked.

‘It changes every minute.’ He replied.

‘My master, then who are you?’

‘How do I know? If I knew would I be a cook here?’

I had enough, but the soothsayer recommended patience. ‘They must be informed of our wish and our intention. Let’s wait and see. We will stay here and undergo austerities for a few days and see what time reveals.’

We did what was necessary. I had already lost my appetite, so a few olives in twenty four hours were enough for me. Thirty nine day passed while we waited. Exactly on the fourteenth day one of the crazy one called to one of the astonished. They sat down facing each other, and the rest of them passed beyond themselves, diving into their own inner world. But after a while the crazy one and the astonished one began speaking.

First the crazy one spoke, ‘O astonished one! You have read; you have written; and you have realized its meaning also. How did you realize the Meaning?’

The astonished one answered, ’With alif-ba’.

‘What does ‘the Meaning’ mean?’

‘One becoming two and two becoming one’.

‘What is the name of this?’

‘The world of Oneness’.

‘How can one be united? Is it possible to divide it, or is it compound?’

‘No! One is simple and without defect. It cannot be divided either.’

‘Then how does one become two? And why are there two lines in oneness?’

‘One of the two lines is affirmation; the other is negation. The existence of negation is the shadow of affirmation. For this reason the truth of the two lines is one. If there were only one line, then there could be duality.’

‘Oh! What is all this called?’

‘It has three names: ‘The art of Creations’, ‘The Play of Appearances’, and the ‘Play of Oneness.’

‘When did this happen?’

‘Time is an aspect related to the negation side. There is no time in the body; there is only the moment!’

‘Alright, what is what you call the ‘moment’?’

‘It is absolute negation. Absolute nothingness is the affirmation of timelessness and absolute time in separation.’

‘What does alif-ba mean?’

‘The phenomena of the universe.’

‘Which letter is the origin?’

‘Alif !’

‘The origin of what?’ Of the body or of the phenomena?’

‘It cannot be of the body. Of the phenomena.’

‘What is the origin of alif?’

‘The dot!’

‘Do you accept alif or the dot as the bodies?’

‘No! Alif and the dot are one.’

‘Then how did alif happen to be?’

‘This is a problem. Words cannot contain it!’

‘Give an example!’

‘There can be no equal or anything similar or opposite to it.’

‘Then show me a model!’

‘The example can be realized only but those who are free from the restriction of time and space.’

‘What is the example?’

‘The bee.’

‘What does the bee make?’

‘Honey, in order that it may be loved.’

‘And what else does it do?’

‘It makes wax, in order to inform.’

With limitless joy, the crazy one explained. ‘May God be blessed, O crown of the wise! The valley of Astonishment is yours; the Valley of the Mads is yours too. I have one last question. Show us an example!’

I became increasingly astonished with each passing moment as the question of the Mirror of Union, Banu, was solved by this dialogue. Now neither Banu nor any other form remained in my heart; the Mirror of Union had become my heart. My inside was my outside before, but now my outside was my inside. Now i was ‘in love’ with the real sense of the word. I was in union with myself.

While I was in this state, the astonished one took a piece of wax out of his pocket; showing it to those who were around him, he spoke, ‘O community! That is the dot.’

Then heating the wax with his breath, he lengthened it and said, ‘That is alif.’

Then the crazy one stood up and said,’ Tell us! Does alif have another name?’

The astonished one replied,’ Yes it does, but let me say it in your ear.’

He approached the crazy one and whispered a few things. They embraced each other, and then turning towards me, the crazy one spoke, ‘O young man ! Now you have become Majnun without Layla, because Majnun became Layla. If Layla is also removed from between, then you can know the other name of alif that was whispered into my ear…’

Infused with joy, I opened my eyes. The Mirror, the great one was singing with his magnificent touching voice, ‘O Majnun, with the artful play of majesty, Layla has become the Lord.’

'Leyla'siz Mecnun' II, painting by Işıl S. Gönen

‘Leyla’sız Mecnun’ II, painting by Işıl S. Gönen


From Chapter 14 of ‘Awakened Dreams’ by Ahmet Hilmi

More information about the painter Işıl S.Gönen / Other paintings of ‘Awakened Dreams’

This entry was posted in Spiritüel Ustalar / Spiritual Masters and tagged , , . Bookmark the permalink.

2 Responses to The Lunatics without Layla / Leyla’sız Mecnunlar

  1. 14.Bölüm
    Leyla’sız Mecnunlar

    Dün kararlaştırdığımız gibi ikindiye doğru buluştuk. Aynalı cezveyi ocağı koydu. Oradan buradan konuşup, kahvelerimizi içiyorduk.

    Kısa bir süre sonra ben bayıldım. Hayalim, dün kaldığı yerden başladı. Benden sonra Banu da derin bir ah çekerek bayıldı. Onu saraya, beni eve götürdüler. Kendime geldiğimde kâhinin yüzüme üzüntü içinde baktığını gördüm. Kararımı vermiştim. Eğer Banu’nun sorularına cevap veremezsen intihar edecektim.

    Kâhinle sorular üzerine konuştum. Bunlara nasıl cevap vermem gerektiğini sordum. Dedi ki:

    -Oğlum! Bu soruların cevaplarını yalnızca Cünûn (delilik) Vadisinde yaşayanlar bilir.

    -Eee, nerede bu vadi?

    -Her yerde.


    -Oğlum! Cünûn Vadisi adında belli bir yer yoktur. Bu vadi dünyanın her yerindedir.

    -Peki, bu vadileri nasıl bulacağız?

    -Bu çok kolay. Hazırlanın. Yarın yola çıkıp arayalım.

    Ertesi gün yola çıktık. Üç ay, bir sürü şehir ve kasabayı boşu-boşuna dolaştık. Cünûn Vadisi’ni çağrıştıran bir yere rastlamadık. Ümitsizliğe düşmeye başlamıştım.

    Bir gün büyük bir şehre vardık. Yalnız vakit çok geç olduğu için kale kapılan kapalıydı. Bu yüzden surların bitişiğindeki mezarlığın yanına çadır kurduk. Yolculuğun verdiği yorgunlukla hemencecik uyumuştum. Uyandığımda şafak sökmeye başlamıştı. Kâhinle kahvelerimizi içerken mezarlıktan bir kahkaha geldi. Sonra şöyle bir ses duyduk:

    Mekansız olan iki yer var ki, meskendir
    Biri Vadi-i Hayret, birisi Şehr-i Cunûn. *

    *”Mekânı belli olmayan iki yer vardır ki, yaşanacak yer orasıdır.
    Bunlardan biri Hayret vadisi, diğeri Cunûn şehridir.”

    Kâhin gülerek:

    -Evlâdım! Cünûn şehrim bulduk. Haydi kalk! Orada oturanlarla konuş tanış olalım, dedi.

    Kalkıp mezarlığa girdik. Orada yedi kişi vardı. Bir mezarın üzerine halka şeklinde oturmuşlardı. İçlerinden biri kahkaha ve şiir sebebiyle uyanmış gibi görünerek:

    -Ne var, ne oluyor? Ezan mı okunuyor, dedi.

    Kâhin bu kimsenin bir mütehayyir (hayrete düşmüş kişi) olduğunu söyledi.
    Diğer biri, birinci adamın söylediğine cevap olarak:

    Giremez beldemize dağdağa-i reyb-ü güman
    Ne biliş var, ne akıl var, nefünun, dedi.

    Bunu işiten başka biri:

    -İmam, Kâfirûn sûresini mi okuyor? diye sordu. Bir diğeri:

    -Sanırım bülbül ötüyor. Başkası:

    -Hayır! Çorba kaynıyor. Bir diğeri:

    -Ne buyurdunuz? Cezvedeki kahve mi taşmış? Öbürü:

    -Dalga sesi olmalı. Sonuncu kişi:

    -Helvacı bağırıyor galiba. Biraz alsak, dedi ve ekledi:

    Ah cümle halette yine kendini zevk ederek
    Küllü hizbin remzini hatemine çekmiş ferihun.*

    *”Ah! Her halükârda eğlenip böbürlenenler, ‘Her grup yanlarında olanla (inanç ve kanaatiyle) böbürlenir’ ayetiyle işaret edilen şeyi kendilerine mühür yapmış.”

    O sırada birisi bağırdı: -Ne o, ne bu, ne de şu.

    Bunun üzerine hepsi sustu. Biz kâhinle beraber, içlerinden birinin yanına yaklaştık. Edepli bir şekilde elini öpmek istedik. Güldü ve şöyle dedi:

    Hacer-i Esved’i var öp, eğer öpmekse muradın
    Hiçi pus etmek için hâlet-i bîşan gerek.
    Can derağuş olunur mu mûtenahi sözlerle
    Leb değil öpmek için ah-ı can gerek… **

    **”Eğer birşey öpmek istiyorsan git Hacer-i Esved’i öp!
    Hiç olmuş bir kimsenin elini öpmek için kendi varlığından sıyrılman gerekir.
    Belli sayıdaki sözlerle can ve ruh kavranabilir mi? ir şeyi öpmek için dudak değil, tâ gönülden gelen bir “ah” lâzımdır.”

    Sonra başka birine yaklaştık.

    -Ey bütün ilimleri kendinde toplamış hikmet sahibi kimse! Maruzatımızı. der demez büyük bir kahkaha patlattı ve şöyle dedi:

    Ve körün unvanını arif koyarak
    Görenin ismine divane denildi.
    Nice efsaneleri saydırmış ilim
    İlm-ü irfanına efsane denildi.

    Sonra üçüncü kişiye giderek, ziyaretimizin sebebini söyleyip, yardımcı olmasını rica ettik. Sürekli yalvarıyordum. O da dinliyormuş gibi görünüyordu.

    Sonunda konuşmamı kesip vereceği cevabı beklemeye başladım. Şöyle dedi:

    -Yağmur mu yağıyor? Aa! Bunu isteyen var, istemeyen var. Kimi zaman isteyip, kimi zaman istemeyen var. İsteyip istememekte kararsız olan var. Acaba “var” ne demek?

    Sonunda bu vatandaşlarla konuşamayacağımızı anladık. Bir köşeye çekildik. Kâhin:

    -Biraz sabır! Hele dur bakalım! dedi.

    İçlerinden biri bize doğru geldi.

    -Hah! İşte konuşabileceğimiz biri, diyerek yanma yaklaştım ve:

    -Efendim! Hoş geldiniz! dedim.

    -Hoş gelmedim, dedi.

    -İsminiz nedir efendim?

    -Bu her saniye değişir.

    -Peki kimsiniz efendim.

    -Ne bileyim ben? Eğer bunu bilsem hiç burada aşçılık yapar mıydım?

    Ben büsbütün ümidimi kesmiştim. Fakat kâhin sabretmemi tavsiye ediyordu.

    -Bizim amacımız bunlara bildirilmiştir. Biraz bekle bakalım. Birkaç gün burada kalıp, riyazete çekilelim. Bakalım zaman ne gösterecek, diyordu.

    Denildiği gibi yaptım. İştahsız olduğum için günde birkaç zeytinle yetiniyordum. Tam otuz gün bu şekilde geçti. Kırkıncı gün delilerden biri, başka bir deliyi yanına çağırdı. Bu Mütehayyir’di. Hilâl şeklinde halka oldular. Mecnun ortaya oturmuştu. Mütehayyir ise onun tam karşısındaydı. Bir müddet sonra hepsi kendinden geçmiş bir hâlde iç dünyalarına daldılar. Sonra, Mecnun ve Mütehayyir konuşmaya başladılar.

    -Ey Mütehayyir! Okudun, yazdın ve mânâsını da anladın. Söyle bakalım, mânâyı nasıl anladın?

    -Elif-ba ile.

    -Mânâ ne demektir?

    -Birin iki, ikinin bir olmasıdır.

    -Buna ne denir?

    -Bir’in bir olması mümkün müdür? Parçalara.ayrılabilir mi? Birleşik mi?

    -Hayır! “Bir” yalın, arızasız, engelsizdir ve de parçalara ayrılamaz.

    -Öyleyse bir nasıl iki olur? Bir’in niçin iki yönü var?

    -Bu iki yönün biri ikrar, diğeri inkârdır. İnkâr, ikrarın gölge-sidir. Bu yüzden, aslında bu iki yönün hakikati birdir. Eğer bir-tek yön olsa, o zaman ikilik olabilirdi.

    -Peki, bunun adı ne?

    -Üç ismi var: Yaratma sanattı, Cilve-i Zuhur (ilâhî vasıfların çeşitli şekillerde tecelli etmesi), Melabe-yi Vahdet (bir tek olan Allah’ın varlıkları yaratılış şekli).

    -Bunlar ne zaman gerçekleşmiştir?

    -Zaman, inkâr tarafında olan birşeydir. Varlıkta zaman olmaz “an”olur.

    -Pekâlâ, “an” dediğin nedir?

    -Sırf inkârdır, sırf yokluk. İkrarda zamansızlık demektir. İkrarla inkârı ayırmak da mutlak zaman demektir. -Peki, Elif-ba ne demek?

    -Kâinattaki realiteler…

    -Asıl olan hangi harftir?


    -Bu harf neyin aslıdır? Varlığın mı, hadiselerin mi?

    -Varlığın değil, hadiselerin aslıdır.

    -Elifin aslı nedir?


    -Elif’e mi, yoksa noktaya mı varlık diyorsun?

    -Noktaya. Nokta sessiz varlıktır, ancak Elifle konuşur.

    -Öyleyse iki tane varlık var?

    -Hayır! Elif ve nokta birdir.

    -Peki, Elif nasıl meydana geldi.

    -Bunu sözle anlatmak mümkün değildir.

    -Bir benzerini göstererek anlat.

    -Eşi ve benzeri yoktur.

    -Öyleyse bir örnek ver.

    -Bu konuda verilen bir örneği, ancak zaman ve mekandan uzak olanlar anlar yalnızca.

    -Peki, bunu anlamamızı kolaylaştıracak bir şey söyle.

    – An.

    -An ne yapar?

    -Bal yapar, sevdirmek için.

    -Başka ne yapar?

    -Balmumu yapar, bildirmek için.

    Mecnun büyük bir sevinç içerisinde:

    -Allah senden razı olsun ey Ariflerin Sultanı! Sen hem Hayret Vadisinde, hem de Cünûn vadi’sinde yaşayan birisin. Son bir sorum var, ne olur cevapla, dedi.

    Bu konuşma yapılırken ben hayretten hayrete düşüyordum. Artık Aşk Aynası’nın sorularının cevabını biliyordum. Fakat içimde Aşk Aynası’na karşı en ufak bir istek kalmamıştı.

    Kalbim, Aşk Aynası olmuştu. Artık kelimenin tam anlamıyla seviyordum”. Ben, ben’le sevdiğime kavuşmuştum.

    Ben böyle bir durumdayken, Mütehayyir cebinden bir parça balmumu çıkardı. Oradakilere göstererek:

    -Ey Cemaat! İşte nokta, dedi. Sonra onu nefesiyle ısıtıp uzatarak:

    -İşte Elif, dedi.

    O sırada Mecnun ayağa kalktı:

    -Elifin başka adı var mı? diye sordu.


    -Evet, var. Gel de kulağına söyleyeyim, dedi.

    Sonra kulağına bir şeyler fısıldadı. Kucaklaştılar. Daha sonra Mütehayyir bana dönerek:

    -Ey Genç! İşte arttık Leyla’sız Mecnun oldun. Çünkü Mecnun Leyla oldu. Aradan Leyla’yı da çıkarırsan, Elifin diğer ismini de öğrenebilirsin, dedi.

    Büyük bir sevinç içerisinde gözlerimi açtım. Aynalı o davudi sesiyle şu şiiri okuyordu:

    Ona Mecnun mu denilir ki onun Leyla’sı
    Yeni bir cilve-i şevket ile Mevla olmuş.

    Kaynak: “A’mak-I Hayal – Hayalin Derinliklerinde Yolculuk”, Şehbenderzade Filibeli Ahmed Hilmi; Yayına Hazırlayan: Serkan Özburun, KAKNÜS YAYINLARI

    Ressam Işıl S. Gönen hakkında / Diğer ‘Amak-i Hayal’ resimleri

  2. Pingback: Majnun with Layla / Leyla’lı Mecnun |

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in: Logo

You are commenting using your account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s